
Tijdens de roemruchte wereldtentoonstelling van 1964 in New York presenteerde autobedrijf General Motors de attractie Futurama II. Bezoekers konden een ritje maken langs ondermeer een vakantieresort op de bodem van de oceaan, een expeditiebasis op de maan, een in vruchtbare landbouwgrond veranderde woestijn en een stad van de toekomst met zelfrijdende auto’s. De tentoonstelling ademde een onbegrensd vertrouwen in technologische vooruitgang. De overtuiging bestond dat techniek elk probleem kon oplossen en de natuur naar zijn hand kon zetten.
Niets lijkt verder af te staan van dit Amerika met zijn optimisme en geloof in techniek als de plannen voor een monumentale boog in Washington D.C. van president Donald Trump. Afgelopen week werd het voorlopige ontwerp goedgekeurd door The Commission of Fine Arts (CFA), een adviesorgaan van de nationale regering. Maar de schijn bedriegt.
Grote zware gebouwen
De triomfboog zal worden gebouwd om de 250ste verjaardag van de Verenigde Staten te vieren. Om deze reden wordt ze 250 voet (76 m) hoog, waarbij één voet staat voor ieder jaar van de Amerikaanse onafhankelijkheid. Het neoklassieke ontwerp is gemaakt door architectenbureau Harrison Design en geïnspireerd op de Arc de Triomphe in Parijs, naar verluid een gebouw waar president Trump zeer van onder de indruk was tijdens een bezoek in zijn eerste termijn aan Parijs. Een gouden standbeeld van een gevleugelde Lady Celebrity bekroont de triomfboog, terwijl aan de voet ervan vier gouden leeuwen staan. Voor wie de politieke boodschap nog niet heeft begrepen, zijn op de boog bovendien twee teksten aangebracht: One Nation Under God, en: With Liberty and Justice for All.
De boog is een wonderlijk gebouw, maar ze is niet ongewoon in de geschiedenis van de architectuur. De afgelopen tijd zijn triomfbogen gebouwd in landen als Indonesië, Noord-Korea en Irak. Op uiteenlopende plekken in de wereld verschenen vergelijkbare zware, monumentale gebouwen. Hierbij kun je denken aan de Grand Magal van Touba (Senegal), de Basilique Notre-Dame de la Paix in Yamoussoukro (Ivoorkust) en het Batu Caves Murugan standbeeld in Selangor (Maleisië). Ook de Grande Arch La Défense in Parijs kun je moeiteloos in dit rijtje onderbrengen.

Groot, monumentaal en exceptioneel
Wat wellicht nog het meest opmerkelijk is, is dat het in al deze gevallen niet bij fantasieën is gebleven, maar dat ze echt gebouwd zijn. Minstens zo opvallend is het formaat ervan. Dat is groot, monumentaal en exceptioneel. De gebouwen hebben niets van een utopie, evenmin hebben ze een functie. Het zijn zonder uitzondering zeer grote monumenten, met een bijzondere en een soms niet direct te verklaren reden waarom ze zijn opgericht.
De triomfboog in de Amerikaanse hoofdstad wordt vooral bediscussieerd in termen van grootte. Wat een interessante poging had kunnen zijn om de idealen van antieke architectuur te doen herleven, is uitgelopen op een glinsterend bouwwerk in rococo stijl. Het complex is duidelijk bedoeld om de stedelijke ruimte van de hoofdstad te domineren. Amerikaanse veteranen hebben al een proces aangespannen, omdat de boog het zicht blokkeert tussen het Lincoln Memorial en het Arlington National Cemetery.

Verlangen tot transformatie
Ongetwijfeld komt het besluit van de Trump regering voort uit haar wens om de Amerikaanse samenleving in een bepaalde richting te transformeren. De boog maakt deel uit van de politieke technologie waarvan de regering zich bedient om dit voor elkaar te krijgen. Het verlangen naar transformatie wordt geïnstitutionaliseerd in dit monument. Wat van belang is, is dat dit verlangen nog niet volledig is uitgekristalliseerd, noch bij kiezers, noch bij politici. Het gebouw is een poging om die toekomst te definiëren. Maar welke?
Het lijkt te gaan om een toekomst die besloten ligt in het enorme potentieel van zowel de huidige als de toekomstige hightech industrie. Dat deze toekomst achterop dreigt te raken, ligt aan het neoliberalisme, is een breed gedragen kritiek. Dat zette in op de herverdeling van welvaart, zonder te beseffen dat je die eerst moet creëren. En ze beëindigde het moderne project, maar perkte de bewegingsvrijheid van de staat zodanig in, dat ze niet meer is opgewassen tegen nieuwe uitdagingen.
Deze overwegingen vormen een voedingsbodem van de door Silicon Valley aangejaagde angst, dat we een keuze dienen te maken tussen democratie en welvaart, tussen verstikkende regels en glorieuze toekomst. De rationaliteit hiervan is verbonden met de opkomst van nieuwe technologieën waarvan A.I. verreweg de belangrijkste is. De boog van Trump vormt de geschiedenis van deze nog te schrijven toekomst. De grootste vraag alleen is wellicht hoe wenselijk deze toekomst is.
