Zoektocht naar schoonheid – I.M. Chrit Veugen (1947-2026)

Eind augustus overleed Chrit Veugen, eminent architect en filmer. Op de herinneringsbijeenkomst die Lilan met haar dochter Lore in Brasserie de Boerderij in Arnhem organiseerde, mocht ik mijn herinnering aan Chrit met aanwezigen delen. Voor Chrit was de zoektocht naar schoonheid een leidraad in zijn leven. “Want met schoonheid behoort overeenstemming tussen mensen tot de mogelijkheden en Chrit was daar een meester in.”

Chrit Veugen op het drijvende paviljoen Deep Encounter van het Berlijnse raumlabor tijdens de manifestatie Sonsbeek in Arnhem, 2021

Chrit was een vriend van mij. We leerden elkaar kennen in de jaren 70 in Delft, of liever gezegd, we liepen elkaar tegen het lijf op de roemruchte faculteit Bouwkunde van de TU Delft. Chrit was er eerder begonnen dan ik, maar dat maakte in die tijd niet uit. Deze afdeling was net gedemocratiseerd en had zo’n beetje alle regels en gewoontes afgezworen. Als student moest je in die tijd dan ook zelf voor een groot deel je eigen weg zoeken. Dat viel bepaald niet mee. Mij viel al snel op dat Chrit een soort van methodische twijfel als leidraad hanteerde bij zijn zoektocht.

Chrit en ik deden in 19 74 of 75 samen mee aan de Rome vakoefening van Kees Vollemans. Een jaar lang bestudeerden we met deze legendarische docent de architectuur van Bramante, Piranesi en Borromini, de stedebouwkundige plannen die paus Sixtus ontwikkelden voor het Barokke Rome, maar lazen we ook de meest uiteenlopende boeken, van filosoof Michel Foucault tot architectuurhistoricus Manfredo Tafuri. 

Onderdeel van deze oefening was dat we een reis naar Rome maakten. Dat bood twee weken de gelegenheid om elkaar extra goed te leren kennen. Ik herinner me nog levendig hoe we een avond, wat zeg ik, een nacht doorzakten in de buurt van het hotel, samen met onze docent die zich uitgaf als professor, en hoe we daarna midden in de nacht het hotel op stelten zetten.

Al deze ervaringen vormden de basis voor een levenslange verbondenheid met elkaar, maar ook voor een gedeelde passie met architectuur en met name die van Italië. Die vormden een belangrijk referentiepunt in ons denken, zeker in dat van Chrit. 

Not yet finished living proposal, 6 december 2023

Ik herinner me dat Chrit zeer weg was van de Milanese architect Aldo Rossi, volgens mij omdat diens werk sterk verbonden was met de anonieme architectuur van Noord- Italië. Chrit zocht in die jaren gewapend met zijn super8 camera de gebouwen van Rossi op. Zo maakte hij een film over een school van Rossi. De herkomst van de raadselachtige schoorsteen voor de ingang van de school was hem na zijn lange reis met trein en bus door diepe groene dalen met overwoekerde ruïnes van steenfabrieken wel duidelijk.

Voorts was Chrit dol op de tekeningen van Rossi met al die verwijzingen naar Milanese huurkazernes, Lombardische boerderijen en lokale bouwtradities. Volgens Chrit was iedere tekening “als een film die in je blijft”.

Niet voor niets hing in zijn kamer een tekening die hij zelf in zijn jeugd op middelbare school maakte: wat daar toen al uitsprong, zijn de koeltorens van de mijnen, de drukte op de straten, de kolentreinen, enz. Ook dat was volgens Chrit “als een film die in je blijft”.

Tekening die Chrit op de middelbare school maakte

Voor Chrit was de camera in toenemende mate een middel om toegang te krijgen tot dit wat “als een film in je blijft”. Bij zijn films en video’s moest ik altijd denken aan de boeken van Marcel Proust of de films van Luigi Visconti, boeken die we samen lazen, films die we samen zagen en bediscussieerden. We waren het erover eens: bij beiden gaat het paradijs verloren, wordt het paradijs onbereikbaar, aangezien je het alleen kunt vatten als het al is gebeurd. Maar door het via films vast te leggen, meende Chrit, kun je toch nog alsnog toegang krijgen tot de “temps retrouvé”. 

Deze zoektocht naar schoonheid is dan ook misschien wel de leidraad in zijn leven en zeker in zijn video’s en films, in ieder geval is dat voor mij één van de zaken die ik in Chrit zo apprecieerde. Want met schoonheid behoort overeenstemming tussen mensen tot de mogelijkheden en Chrit was daar een meester in.

Chrit op de tentoonstelling Ground van Antony Gormley in Museum Voorlinden, 2022

Na zijn vertrek uit Delft heeft Chrit deze zoektocht naar schoonheid onvermoeibaar doorgezet. Hij leerde Lilan kennen en dat bood hem een prima basis voor zijn activiteiten in Arnhem en Nijmegen, maar ook voor zijn vele reizen, samen met haar en Lore.

Ik vond Chrit een fijn mens, iemand bij wie je altijd kon aankloppen, iemand die mij altijd met veel aandacht en warmte volgde, ik zal hem missen.